Je was erbij > Overzicht

125 jaar Kusttram - Middelkerke - 03/04/2010

125 jaar Kusttram
Het boek De Kusttram

Toelichting door de heer Luc De Man, directeur De Lijn West-Vlaanderen

“Trams glijden door de steden, Kusttrams schuiven langs de zee. Op de schaatsbaan van sporen. Ze hebben 2 geluiden. Enerzijds kunnen ze zich haast ongemerkt, stil, luw, schuw door de openbare ruimte bewegen. Anderzijds: wanneer ze een bocht of een wissel nemen, kunnen ze knerpen en krijsen dat de stad én de zee ervan schrikken. Trams, net als treinen, zijn gemaakt van staal en stilte.” (citaat uit Bernard Dewulf)

Geachte waarnemend directeur-generaal, geachte voorzitter van de raad van bestuur, geachte heer burgemeester, geachte schepenen, geachte genodigden

Het was een hele klus: 20 auteurs, 21 teksten, 159 foto’s en prenten uit diverse collecties (en nog duizenden in die talrijke collecties waar helaas geen plaats meer voor was), 278 000 aanslagen met spaties, 4 taaledities. Allemaal samen vormen ze nu een gloednieuw boek over de Kusttram. 208 pagina’s dik, full colour en hardcover. Bij het lezen kunnen we vaststellen: het is een multidisciplinair boek met gewicht!

De Kusttram heeft veel impact gehad: op de mensen en op hun levens, op de economie en op de structuur aan en van de kust. Dit boek wil met zijn rijke diversiteit aan thema’s tonen welke invloed de Kusttram heeft gehad op de loop van de (kust)geschiedenis. We hebben gekozen voor een thematische, interdisciplinaire en een niet chronologische benadering van de geschiedenis van de Kusttram. Zo kunnen we de vele aspecten van de Kusttram aansnijden en de lezer verrassen met aparte invalshoeken en visies. In vogelperspectief kijken we met dit boek naar de Kusttram en de wederkerige invloed op de kust. Graag wil ik u nu kort meenemen door het boek en vandaag al enkele passages citeren. Helaas kan ik in deze korte toespraak niet alle interessante citaten uit het boek opnemen.

Het boek is opgedeeld in 5 grote thema’s, die – dat kan ik u vandaag al verklappen – ook in de tentoonstelling te zien zullen zijn: Sporen, Tussenstops, Mensen, Uitzichten en Bestemmingen.

“Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog beschikt België over een van de dichtste netwerken van openbaar vervoer in West-Europa. … De Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen bouwt een dicht en fijnmazig netwerk uit van spoor- en tramverbindingen die zorgen voor een efficiënt vervoer van personen en goederen tussen stedelijke centra en hun hinterland en de plattelandsgemeenten.” (Citaat Michelangelo Van Meerten)

In de eerste artikelen wordt duidelijk hoe fijnmazig de transportinfrastructuur in België is: kanalen, sporen en wegen liggen hier zij aan zij en vormen samen het dichtste transportnetwerk ter wereld. Al in de negentiende eeuw zoekt men naar oplossingen om de handel en het vervoer zo goed mogelijk te ondersteunen, zowel in de stad als op het platteland. Daarvoor is geld nodig, maar de innovatieve blik, durf en toekomstvisie van een aantal Belgische ondernemers op het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw stimuleren de financiering van de buurtspoorwegen. Ingewikkelde maar eerlijke financiële constructies moeten de buurtspoorwegen rendabel maken. Tegelijkertijd investeren deze ondernemers op internationaal vlak, exporteren ze tramstellen en bouwen spoorwegen in het buitenland. Enkele lokale badplaatsen zijn er als de kippen bij om zich in te schrijven voor het project en weten de toeristische mogelijkheden die zo’n tram kan bieden al zeer snel te verzilveren. De geschiedenis van het kusttoerisme en de mobiliteit van de kust zijn nauw met elkaar verbonden. Beide stimuleren elkaars ontwikkeling en er wordt wederzijdse promotie gevoerd: de tram als troef voor de badplaatsen (waar de tram halt houdt, stijgt de standing) en een goed bevolkte badplaats als troef voor de tram (om de drommen toeristen met hun bagage ter plekke te brengen).

“Na de oorlog (WOI) zit de regio opgezadeld met de oorlogsschade, die uiteraard het grootste is op vlak van woningen. Ook het wegennet heeft zwaar geleden onder de vierjarige beschietingen en bombardementen. Dankzij het veelvuldige onderhoud van de spoorlijnen kan de exploitatie snel worden hervat, maar het ontbreekt wel aan allerlei toebehoren op de lijnen, zoals haltepalen, halteborden, stopblokken enzovoort.” (Citaat uit Paul Van Heesvelde)

Tijdens de twee wereldoorlogen maakt de tram een complexe geschiedenis door en doet hij dienst als transportmiddel van goederen, oorlogsmunitie, geneesmiddelen, gewonden, soldaten en burgers. In het frontgebied werden veel extra sporen aangelegd en na beide oorlogen wist men dikwijls geen raad met die extra lijnen. De traminfrastructuur die in de diverse badplaatsen wordt ontwikkeld (gaande van wachthuisjes tot stelplaatsen) is uniek, en wat daar vandaag nog van overblijft, staat beschreven in een tekst over de architectuur langs de kust. We zien ook dat internationaal befaamde architecten zijn aangezocht voor het ontwerp van een of andere vorm van traminfrastructuur.

“Geen enkele badplaats heeft zoveel te danken aan de aanleg van de kusttram als De Haan. Als op zondag 1 augustus 1886 de lijn Oostende-Blankenberge wordt ingereden, is van de badplaats De Haan nog geen sprake. Wel is er ter hoogte van het vissersgehucht De Haan, gelegen op het grondgebied van de gemeente Klemskerke, een halte. Het gemeentebestuur ziet al snel het effect van de tramlijn en beseft de toeristische potenties. … Nog voor de eeuwwisseling worden in De Haan een dertigtal villa’s en een Grand Hôtel gebouwd;” (Citaat Jeroen Cornilly)

Uiteraard herbergt de traminfrastructuur pareltjes uit de architectuur, maar het reizen met de Kusttram maakt het ook mogelijk om langs bijzondere kustarchitectuur te sporen. De sporen en de bedding van de Kusttram liggen verankerd in duinen en polders, langs de dijk en kustweg, en snijden zich een weg door de badplaatsen heen. Door structurerende elementen als elektriciteitsleidingen, de spoorbedding, de wachthuisjes … heeft de Kusttram mee de urbanisatie van de kust getekend. Langs deze kloppende ader ontstaan badplaatsen als kralen aan een ketting. Men bouwt langs de sporen en zal dit ook in de toekomst moeten blijven doen. De sporen zijn determinerend voor het grid van de dorpen en omliggende huizen.

“Wat belangrijk is in de verduurzaming van mobiliteit, is dat het openbaar vervoer een economische functie vervult, vooral in het perspectief van een versterking van de directe, indirecte en geïnduceerde toegevoegde waarde. De Kusttram levert in het debat van toegevoegde waarde een belangrijke bijdrage. Door zijn uitgestrekte netwerk bedient hij vandaag een directe consumptiemarkt van meer dan 200 000 residenten/bewoners (inwoners) die in het hoogseizoen oploopt tot boven de 700 000 residenten/bewoners.” (Citaat Georges Allaert)

De toekomstplannen die in 2010 voorliggen, zijn bijna een herhaling van de geschiedenis: lijnen herstellen naar het binnenland. Meer en meer is de trend om ‘vertramming’ toe te passen. Toekomstig tramdesign zal ook met deze factoren rekening houden. Het vervoer met de Kusttram heeft een hoog emotioneel gehalte maar ook een praktisch aspect: mensen nemen bagage mee – valiezen, fietsen, surfplanken, kites … en wie weet zal het goederentransport tussen de twee internationale havens opnieuw actueel worden. Ten slotte kijken we naar de mensen: zij die de traminfrastructuur uitgebouwd hebben en de vele anonieme personeelsleden die de tram hebben gemaakt tot wat hij nu is. Zonder die vele inspirerende levens, gewetensvolle medewerkers, dikwijls generaties na elkaar, zonder die vakkennis en toewijding zou er nu geen Kusttram zijn. Maar er zijn ook de reizigers, de mensen op de tram en hun verhoudingen tot elkaar in een minisamenleving. Onbekenden die met elkaar praten, die elkaar leren kennen of helpen en met meer of minder begrip en wetenschap weer afstappen.

De Kusttram heeft een boeiende geschiedenis achter zich en gaat een bloeiende toekomst tegemoet. In deze tijd waar ecologie en duurzaamheid primeren, staat dit transportmiddel op nummer één. De Kusttram zal bewondering en verwondering blijven wekken. Het boek verschijnt vandaag en is te koop in de boekhandel en via de webshop van Lannoo. Deze unieke uitgave zal vanaf 6 april ook te koop aangeboden worden in onze vaste Lijnwinkels over heel West-Vlaanderen. Sta mij nog toe om alle auteurs, verzamelaars, musea, fotografen, redactieteams, vertaalbureaus en de vormgevers te bedanken voor hun bijdrage aan dit boek. Gert Dooreman en Stijn Dams maakten van de wetenschappelijke teksten een prachtig boek: fris en hedendaags. En last but not least uitgeverij Lannoo, die dit met smaak mogelijk maakte.

Tot hier mijn toelichting over de publicatie maar uiteraard staan we ook met de andere deelprojecten niet stil. Achter de schermen wordt met man en macht gewerkt om deze klaar te stomen. De communicatiestromen komen ondertussen ook op gang. Zo kan men binnenkort in de Lijnwinkels en bij de toeristische diensten aan de kust een algemene informatiefolder krijgen. Ook de website www.delijn.be/125jaarkusttram, staat vanaf vandaag online. Binnenkort zullen op de achterste zijflanken van de Kusttram stickers met ons projectlogo en met het Interregproject “2 Zeeën” prijken. We zijn uiteraard ook blij dat we verschillende samenwerkingsakkoorden kunnen afsluiten om dit project verder te promoten. Tot slot dank ik iedereen voor hun interesse en voor hun bijdragen.

Foto's en info: Nikki Casier, medewerker marketing & communicatie De Lijn

Enkele voorbeelden:

  • Jullie organiseren of bezoeken een rommelmarkt, een tentoonstelling, ...
  • Jullie voeren een protestactie voor meer fietspaden in uw gemeente
  • Jullie bedrijf hield een opendeurdag
  • Jullie vereniging organiseert een groot evenement
  • Je grootmoeder wordt 100 jaar
  • Je huwt
  • Je ouders vieren hun huwelijksjubileum
  • Jullie krijgen een kindje of een tweeling
  • ...

Foto's en een korte begeleidende tekst kun je steeds doorsturen naar info@westhoek.be

Technische vereisten:

  • foto's: apart doorsturen in gif- of jpg-formaat (max. 400 pixels breed)
  • tekst : in je mailbericht of een Word-document

Foto's en teksten die niet voldoen aan deze voorwaarden zullen systematisch geweigerd worden.