Je was erbij > Overzicht

Dag van de architectuur - Westhoek - 11/10/2009

Op zondag 11 oktober vond over geheel Vlaanderen de vierde editie van de Dag van de architectuur plaats. Met dit evenement, dat tweejaarlijks wordt georganiseerd, nodigt het Vlaams Architectuurinstituut telkens een ruim publiek uit om kennis te maken met hedendaagse architectuur. Architectuur is immers geen zaak van enkelen, het is een zaak van iedereen. Bovendien staat goede architectuur niet op zichzelf, maar staat ze steeds in relatie met de omgeving. Tijdens de dag zwaaiden dan ook honderden gebouwen letterlijk hun deuren open voor bezoekers, waren er rondleidingen, wandelingen en bustours georganiseerd en was er plaats voor reflectie, debat en het opdoen van nieuwe ruimtelijke ervaringen. Het thema van dit jaar - van uitzicht tot inzicht - riep op om verder te kijken dan een eerste blik en nieuwe inzichten te verwerven over architectuur. Gebouwen leveren culturele meerwaarde wanneer ze op uitzonderlijke wijze de cultuur en de bouwkunde van een tijd belichamen. Gebouwen grijpen steeds in op hun omgeving, ze komen tegemoet aan bepaalde eisen en verwachtingspatronen in de samenleving, maar ze overstijgen deze soms om uit te groeien tot een icoon, een baken in de stad, een signaal of mettertijd een drager van de identiteit van de stad of omgeving.

In de Westhoek kreeg dit thema een uitzonderlijke betekenis. Hier gaat de hedendaagse architectuur dagelijks de confrontatie aan met het unieke patrimonium van de wederopbouwarchitectuur. Zo ongehoord verregaand als de vernielingen van de Grote Oorlog waren, zo opmerkelijk snel verrees de streek in de jaren kort na de oorlog weer als een feniks uit zijn as. In nauwelijks tien jaar kreeg een streek van pakweg 60 bij 20 km een geheel nieuw aangezicht, dat weliswaar sterk leek op het oude, maar er toch op veel punten van verschilde. We kunnen gerust stellen dat de wederopbouw zoveel meer was dan architectuur; het was er de bouwers namelijk evenzeer om te doen om de hele publieke ruimte vorm te geven. Dikwijls wou men de structuur van straten, dorpen en wijken niet zomaar heropbouwen, maar tegelijk verbeteren zodat de functionaliteit ervan vergrootte: rooilijnaanpassingen, stratenaanleg en aangepaste ontsluitingswegen, ... Tegelijk werd op esthetisch vlak heel wat zorg besteed aan het zichtbaar maken en begrijpelijk maken van stedenbouwkundig structuren: belangrijke gebouwen komen op meer prominente plaatsen en krijgen een meer gedetailleerde architecturale uitwerking, minder belangrijke gebouwen vervullen een belangrijke ondersteunende rol. Er is aandacht voor perspectieven en zichtassen, kleur- en materiaalgebruik, volumes en stijlen. Gevolg: een uniek en homogeen wederopbouwlandschap waarvan de waarde ondertussen internationaal door architectuurhistorici en wetenschappers wordt erkend.

Maar daarmee is het verhaal natuurlijk nog niet verteld. De Dag van de architectuur stond even stil bij hoe het de wederopbouwarchitectuur in de Westhoek sindsdien is vergaan. Veranderde noden en eisen inzake comfort, functionaliteit en esthetiek zetten het negentig jaar oude patrimonium steeds verder onder druk. Het homogene karakter en de typische architectuur van de streek dreigen hierdoor te verdwijnen. Terwijl we de noodzakelijke aanpassingen doorvoeren - bijvoorbeeld op het vlak van verkeersveiligheid of actueel wooncomfort - moeten we ons ervan bewust zijn dat we daarmee ook raken aan de identiteit en de authenticiteit van de streek. Welke rol kan hedendaagse architectuur hierin spelen? Wat is waardevol, wat is uniek, wat mag vervangen worden, wat moeten we met de grootste omzichtigheid verbouwen? Het zijn vragen die al enige tijd leven, zowel bij architecten, stedenbouwkundigen en beleidsmakers als bij bewoners van de streek zelf. De Dag van de architectuur toonde daarom in een geleide stadswandeling door Ieper en bustour door Heuvelland een aantal frisse en inspirerende voorbeelden van oplossingen en verbouwingen waar de meerwaarde van het wederopbouwerfgoed en de kwaliteit van hedendaagse architectuur elkaar versterken. De wandeling en bustour gebeurden onder begeleiding van Mw. Els Pannecoucke en Dhr. Marc Debrabander, beiden kersvers 'Ambassadeur voor de wederopbouwarchitectuur in de Westhoek'. Beide parcours startten aan het streekbezoekerscentrum in de Lakenhallen.

Marc Debrabander schetst kort het historisch kader van de wederopbouw onder het Nieuwerck.

Els Pannecoucque nam haar groep mee doorheen het historische stadscentrum en bezocht enkele opmerkelijke architectuuringrepen achter de schijnbaar onopvallende gevels...

De dries van Wijtschate ontstond pas tijdens de wederopbouw. Marc Debrabander laat zien hoe een eenvoudige hedendaagse ingreep zoals het bushokje in Cortens-staal zich binnen de context plaatst en tegelijk een aanwinst voor het plein betekent.

Op de dries van Kemmel. Dat men vanuit het centrum van het dorp nog steeds een doorkijk behoudt op het glooiende landschap, is een kwaliteit die verdedigd moet worden.

Wederopbouwarchitectuur in het open landschap van het Heuvelland. Hedendaagse ingrepen houden hier rekening met de bescheiden aard van de architectuur en het zicht van en naar het landschap. Een nieuwe carport respecteert bijvoorbeeld de bestaande volumewerking, terwijl streekeigen aanplantingen het gebouw en de omliggende tuin doen opgaan in de omgeving, in plaats van erin te willen opvallen.

Hoe kan een klein wederopbouwhuisje op een hedendaagse manier worden aangepast om te kunnen voldoen aan een nieuwe functie als comfortabele vakantiewoning? In Dranouter werd alvast een bezoek gebracht aan deze verdienstelijke poging. Het nieuwe volume onderscheidt zich duidelijk van het oude, maar respecteert de schaal en materialen die men van zo'n huisje verwacht.



In Reningelst werd aan de achterzijde van een kleine arbeiderswoning een nieuw volume gecreëerd. Het nieuwe gedeelte biedt de bewoners comfort en kiest resoluut voor een duurzaam materiaalgebruik hedendaagse vormentaal (bv. plat dak), maar dit is gelukkig niet ten koste gegaan van het homogene uitzicht aan de straatzijde (opeenvolgende roodbruine baksteengevels en zadeldaken).

Dabk ana Lieven Lamote - Westhoek Streekmuseum Dienst Cultuur Provincie West-Vlaanderen - voor de info en foto's.

Enkele voorbeelden:

  • Jullie organiseren of bezoeken een rommelmarkt, een tentoonstelling, ...
  • Jullie voeren een protestactie voor meer fietspaden in uw gemeente
  • Jullie bedrijf hield een opendeurdag
  • Jullie vereniging organiseert een groot evenement
  • Je grootmoeder wordt 100 jaar
  • Je huwt
  • Je ouders vieren hun huwelijksjubileum
  • Jullie krijgen een kindje of een tweeling
  • ...

Foto's en een korte begeleidende tekst kun je steeds doorsturen naar info@westhoek.be

Technische vereisten:

  • foto's: apart doorsturen in gif- of jpg-formaat (max. 400 pixels breed)
  • tekst : in je mailbericht of een Word-document

Foto's en teksten die niet voldoen aan deze voorwaarden zullen systematisch geweigerd worden.