Je was erbij > Overzicht

Hulde aan Gwij en Agnes Mandelinck - Watou - 05/12/2009

Het provinciebestuur van West-Vlaanderen en het stadsbestuur van Poperinge nodigden ons uit tot een intieme hulde aan het echtpaar Gwy en Agnes Mandelinck, de artistieke stichters van de Poëziezomers Watou vanaf 1980 tot 2008.

Door de regen vonden de toespraken plaats in de mooie kerk van Watou.

De verwelkoming en de dankrede gebeurden door Marleen Baelde, schepen van cultuur van de stad Poperinge.

Van links naar rechts: gedeputeerde Gunther Pertry, Agnes Hondekijn, Gwy Mandelinck en de Poperingse burgemeester Christof Dejaegher.

Schepen Baelde had heel wat tijd en energie in haar toespraak gestopt. We zijn dan ook blij dat ze zo vriendelijk was om haar toespraak door te sturen:

"Geachte heer gedeputeerde van cultuur
Geachte heer burgemeester en collega's schepenen
Geachte heer en mevrouw Jan Moeyaert
Geachte heer en mevrouw Gwy en Agnes Mandelinck
Geachte persmensen
Welkom in de St Bavokerk ter gelegenheid van de huldiging van het echtpaar Gwy en Agnes Mandelinck

Gwy en Agnes "Het hart verlangt geraakt te worden".
Deze decemberboodschap van Bond zonder naam zou het motto kunnen zijn van een poëziezomer maar het karakteriseert vandaag jullie huldiging als stichters en artistieke bezielers van de Poëziezomers Watou.
Watou het dorp waarin een ommekeer plaats vond door de poëziezomers.
Watou het dorp dat sporen draagt van de voorbije zomers. Denk maar aan de door Roger Raveel geschilderde huisgevel, het beeld van Hugo Claus en het in memoriamvenster Eddy Van Vliet.
Gwy, zoals je zelf zei: Wie naar Watou komt, komt dichter bij zichzelf.
Vandaag is dit maar al te waar.
Dit samenkomen in Watou, dat in de loop der jaren door jullie drijvende kracht een naam geworden is, die liefhebbers van kunst en poëzie als muziek in de oren klinkt, is niet vrijblijvend.
Bij iedere schrijver leeft het verlangen om met de juiste woorden uitdrukking te geven aan wat hij/zij voelt. Schrijven is een worsteling met woorden die het hart van de mens raken en het openen voor datgene waar hij ten diepste naar verlangt. Het is een poging om het geheim achter alles te raken.
Poëzie is voor jullie niet zomaar spelen met woorden, gedichten en kunstwerken hebben een functie.
Zoals je zelf zei, Gwy, "Via de kunst geven we mensen een stapsteen om iets verder te gaan, een stapsteen die ze anders niet hebben. Een stapsteen naar herkenning, naar bezinning, naar zingeving, naar zichzelf.

Naar mijn aanvoelen werd reeds een van de eerste stapstenen naar de Poëziezomer gelegd met jullie huwelijk te Bavikhove op 10 april in 1964. Dat gevoel van veilige verbinding tussen jullie als liefhebbende partners werd een diepe bron van kracht en inspiratie. De mensen van wie we houden zijn de geheime regulatoren van onze lichamelijke processen en ons emotionele leven. Verbondenheid maakt ons sterker. Als geliefden balanceren we op een koord; gaan we met elkaars bewegingen mee om in evenwicht te blijven. Daarom huldigen we jullie vandaag dan ook als echtpaar.

In 1975 zetten jullie een eerste stap richting Watou en vestigden jullie zich in de Krombekestraat in de hoppestad Poperinge. In jouw functie als bibliothecaris kon je ten volle jouw passie voor de schoonheid van woorden en taal uitleven.
Niet alleen literatuur en poëzie droeg je een warm hart toe. Je raakte sterk geëmotioneerd door en betrokken bij de Westhoek: een wondermooi gebied aan de Schreve, een open ruimte uniek in Vlaanderen.
Als vanzelf bracht dit jou in samenwerking met de fotograaf en kunstschilder Paul Van Den Abeele tot het schrijven van een prachtig beeldend verhaal over de Westhoek.
Hiermee heb je het cultuurhistorisch erfgoed en de identiteit van de Westhoek versterkt.
Je liefde voor het hoppeland bleef niet beperkt tot woorden maar uitte zich ook in het mee aan de wieg staan van het hopmuseum waar je de functie opnam van eerste coördinator en verantwoordelijke voor de iconografie en archief.

Gefascineerd door de schoonheid van het landschap en de uitgestrektheid ervan verhuisden jullie in 1979 naar Watou , waar zoals je zelf schreef een groot en een klein marktplein door een gave architectonische knoop worden verbonden, waar vakantiegangers door dit roerloos land gedwongen worden een ander ritme te zoeken. In dit stukje Westhoek hebben jullie geschiedenis geschreven, grenzen verlegd en harten beroerd.

Gwy, deze week heb ik in je relaas over 'de Westhoek' jouw beschrijving van de hopboer met veel plezier herlezen. Vandaag maak ik graag gebruik van de karakteristieken die jullie gemeen hebben.
Geen vrucht werd zo op waarde geschat als de hop. Aangescherpte keurvoorwaarden joegen de kwaliteit van de Poperingse klimplant naar ongekende hoogten.
Net zoals de hop eeuwen geleden uitgroeide tot een kwaliteitsproduct
hebben de poëziezomers sinds 17 augustus 1980 met de toenmalige Artiestenmarkt aan de Schreve 28 jaar lang borg gestaan voor een ambitieuze internationale zomertentoonstelling van hedendaagse beeldende kunst en poëzie met maar één criterium: kwaliteit.

Zoals een hoppeboer in het vroege voorjaar als een acrobaat tussen de zevenmeter hoge hoppepalen hangt om de klimdraden te vernieuwen en opgezweept door de harde voorjaarsbuien zijn verlangen naar de goudkoorts van vroegere jaren ontrolt, zo werd de winter en het vroege voorjaar gedurende 28 jaar lang bepaald door de zoektocht naar het juiste thema, de gepaste formule en het motto om de poëziezomers op de literaire kalender te plaatsen.
Een hopboer is een rusteloze. Steeds gaat hij op zoek naar andere technieken,. Zijn onrust zet hij vitaal over op zijn omgeving. Tijdens de klim van de hop slaapt de hopboer op een woelbed.
Gwy en Agnes ook jullie stonden op scherp door de uitdaging om in de zomermaanden van Watou een groot podium te maken voor poëzie en kunst.
Gerenommeerde kunstenaars en poëten genoten van jullie gastvrijheid en apprecieerden het zitcomfort van jullie vaak druk bezette sofa. Om de deadline van eind juni te halen werd er heel wat geïnvesteerd en risico genomen: veel nachtwerk, weinig vakantie, de eenzame zoektocht naar subsidies, eindeloze telefoongesprekken, brainstormen en vergaderen in de auto, netwerken, perscontacten, opmaak catalogus, uitbouw locaties, afspraken met suppoosten. Elementen die zorgden voor het verhogen van jullie frustratiedrempel.

Zoals voor de hopboer de nervositeit van het lijf valt als de pluk is ingezet, zo viel ook vast voor jullie een groot deel van de spanning weg eens de organisatie rond was om een zomer lang voor duizenden bezoekers van Watou een zintuigelijke ervaring te maken. Of zoals jezelf zei kunst en poëzie hebben immers te maken met kijken, voelen, tasten, ervaren en opsnuiven. Mensen grijpen naar poëzie op de grote momenten in hun leven, op momenten dat ze het moeilijk hebben. Poëzie is een poging om de dingen die gebeuren beter te begrijpen. Ze krijgen het gevoel dat ze niet alleen zijn met hun gevoelens van onrust, van angst. Poëzie geeft vertroosting.

Gwy en Agnes, jaar na jaar zijn jullie er in geslaagd de kunst te beheersen het onuitsprekelijke ter sprake te brengen, het onnoembare te benoemen en het onzichtbare zichtbaar te maken.
Koen van Synghel heeft het in 2007 als volgt verwoordt:
De poêziezomer van Watou daagt de poëzie uit
Om uit de beschutting van het boek te komen
Om de beelden te laten spreken die schuilen tussen de regels
Om de ruimte in te gaan en ze te bezweren met woorden
Om de poëzie te laten converseren met de beelden van de plastische kunst
Dat alles in kamers en schuren, de spleten van een dorp; in een architectuur van de toeval
In deze context ruimte geven aan poëzie veronderstelt niet alleen plaats geven aan de taal met respect voor de nestwarmte van het boek, het vraagt ook een antwoord op de plek door al dan niet in te grijpen met een architectuur.

Gwy vandaag halen we het gedicht "dat klemmen" uit de beschutting van je zesde dichtbundel en krijgt het zijn welverdiende ruimte in de Kapelaanstraat of de Anton Van Wilderodestraat op een boogscheut van het huis van de dichter, jullie vroegere thuis.
Dit huis dicht bij het grensland was de zoete inval voor vele kunstminnaars, dichters en kunstenaars.
In ieder geval was het die plaats waar met vele rituelen jullie verbondenheid en de identificatie met een gezamenlijke passie voor beeld en poëzie als paar bevestigd en gedragen werd. Rituelen geven uiting aan gevoelens die anders niet tot uiting komen. Ze nodigen ons uit om iets te doen voor of te zeggen tegen een ander wat we normaal niet gedaan zouden hebben.
Volgens Anselm Grün, een benedictijner monnik zijn rituelen ankers voor je ziel. Rituelen doen een deur dicht en openen er een. Dit beeld is van toepassing op de typische overgangsrituelen: bij geboorte en dood, bij dag en nacht, bij werk en vrije tijd. Als de deur van de dag 's avonds niet dicht wordt gedaan, dan kunnen we niet goed aan de nacht beginnen. De dag zal nog een stempel drukken op de nacht. Als we hem niet bewust beëindigen, zal hij ons vaak genoeg niet laten slapen. We moeten de deur naar het verleden dichtdoen, zodat we helemaal in het heden kunnen zijn. Alleen als die deur wordt dichtgedaan, ontstaat er een ingang naar het nieuwe, gaat er een deur naar het heden open. Rituelen stellen ons dus in staat om helemaal in het hier en nu te zijn. Wie nooit deuren dichtdoet, staat altijd op de tocht. En dat doet zijn lichaam of geest geen goed. Ons leven heeft afgesloten ruimten nodig, zodat het zich kan ontplooien en we aan het betreffende moment kunnen beginnen.

Gwy en Agnes de onthulling van het gedicht "Dat klemmen" net voor het jaareinde, heeft als ritueel heel wat betekenis voor jullie als koppel en als stichters en bezielers van de Poëziezomers.
Het stelt ons in staat om antwoord te bieden op de vraag van het hart dat verlangt geraakt te worden, want door het visualiseren van het gedicht "Dat klemmen" in Watou gaat een droom van jullie in vervulling.

Gwy en Agnes, zo zal, als je alleen in jouw gedichten kan wonen, in Aartrijke de verte van Watou nabijer dan ooit zijn.
Goede poëzie blijft aan de ziel kleven, beklemt en bevrijdt tegelijkertijd.
Als je de essentie van poëzie ten volle wilt ervaren, moet je die luidop horen. Gwy straks neem jij het woord over en krijgen we de kans om jouw poëzie te ervaren bij de onthulling.
Gwy en Agnes vandaag brengen we als provincie- en stadsbestuur een lek in het zwijgen met de noise: proficiat en dank jullie wel.

Mag ik nu de burgemeester uitnodigen om deze dank je wel uit te drukken met het overhandigen van bloemen op een keramieken schaal van de stad Poperinge aan Agnes en een bronzen beeldje van Meester Ghybe, het symbool van de keikoppen, aan Gwy.
"Door mensen gedreven" is de slogan van de provincie West Vlaanderen. Vandaag worden wij hier gedreven door woorden. Gwy aan jou graag het woord."

Zoals gevraagd, zorgde burgemeester Dejaegher voor de de geschenken aan het echtpaar Mandelinck.

Daarna nam Gwy Mandelinck zelf het woord:

"Wat ik altijd uit de zomers heb geschrapt, wat ik bewust heb geweerd, dat zorgt ervoor dat ik hier vandaag present ben. En mijn koerier is een gedicht dat ik zelf schreef, zittend in die kamer gelegen op enkele stappen van de pastoriemuur. Je kunt dat gedicht een verbindingsschakel noemen tussen de voorbije 28 jaar en het heden. Ik houd niet van een routineuze zucht naar wat voorbij is. Maar Watou was voor ons gedurende een kleine dertig jaar een mathematische afwisseling van verstilling en van artistieke uitdagingen.

We hebben al die jaren onze kwetsbaarbeid bezworen door het kaf van het koren te scheiden, door ons met huid en haar met de streng wegversperringen effenen. Voor kwaliteit gingen we sereen in de aanval, we wilden loskomen van die zware kleigrond, we wisten dat een vliegtuig in de lucht een heel ander effect heeft dan wanneer dat op de grond staat. Precies dat ruimtegevoel wilden we bereiken.

Niet makkelijk, kun je zeggen. Vooral niet als je financiële en artistieke risico's neemt. Het beeld van het wild dat ontsnapt aan de snuit van de jachthonden stond ons vaak voor ogen. Dan deden we een beroep op een vorm van homeopathie. Een minimale hoeveelheid gif maakt je op den duur sterker.

Soms stonden we er wel eens moederziel alleen voor. Je kent de grenzen van je weerstand. Voor smartlappen hadden we geen interesse. Het winters en vooral het mentaal isolement: geen sinecure. Met de zon op ons dak kwamen ook de kunstenaars jaar na jaar weer over de vloer. We kregen de wereld in huis. Zowel kunstenaars uit Zuid-Afrika als uit Finland, uit New York als uit Bangkok.

Het waren achtentwintig jaren die ook voor de buitenstaanders zo boeiend waren dat men mij smeekt mijn dagboeken te publiceren. Ik kreeg al uitgevers aan onze deur. Het autobiografisch gehalte van al die bladzijden moet nog wat uitslijten. En uit die teksten blijkt dat het gedurende die achtentwintig jaar nooit onze bedoeling geweest is iemand te kwetsen. Velen mogen deel hebben aan het geheim dat de kunst voor ons had. In elke kunstenaar schuilt een stukje hemel en een stukje hel. We hebben al die zomerse hoogdagen als verborgen vinkenzetters op een lat aangestreept. Vertrouwen op inkt, dat was een tactiek om die weelde te bewaren.

Een professor van de Leuvense universiteit zie onlangs "Jullie hebben van de Westhoek een mythe gemaakt". Hoe kan je een regio oppoetsen en die in haar identiteit bijspijkeren? We respecteerden het landelijk karakter en we brachten de actualiteit - asielproblemen, klitnaatverschuivingen, verdrukking, hongersnood en zoveel meer- binnen de grenzen van een dorp. We zochten niet expliciet naar theatrale effecten. Maar het stil protest was er aanwezig in schuren, op zolders, in kelders. Kan kunst de wereld redden? Een overbodige vraag. Heeft kunst een uithoekdorp gered? Niet wij, maar anderen zullen zorgen voor een antwoord.

Met herinneringen aan geluksmomenten zet je vrijheid tegenover verstarring. En die momenten van geluksextase waren mooier dan een volbloed lyricus kan omschrijven. Hoe kun je verduidelijken dat een beeldende kunstenaar ons omhelsde toen we een gedicht in de buurt van zijn beeldend werk brachten.

Aan het begrip Watou probeerden we een magische glans te geven. We waren geen goochelaars, geen jongleurs met een vaste uitrusting. We hebben veel moeten improviseren, investeren, daken herstellen, de veegeur uit de locaties halen. We beschikten over een goede ploeg medewerkers en de wederzijdse waardering was van groot belang. Het werkterrein was zeer gevarieerd: de ene dag tafelen met de koningin, de andere dag de vuilniszakken voor de ophaaldienst tegen de gevel van de locaties plaatsen. En we trekken uit alles wat we hebben meegemaakt een duidelijke conclusie. Watou is voor ons geen afgegrendeld verleden.

Ik dank diegenen die het initiatief namen voor de visualisering van mijn gedicht en ik dank heel oprecht allen die onvoorwaardelijk in ons geloofden."

Intussen was het weer heel wat beter en begaf iedereen zich naar de Kapelaanstraat voor de onthulling van het gevisualiseerde gedicht ‘Dat klemmen’.

Maar eerst was er nog de declamatie van het gedicht door Gwy Mandelinck.

En dan volgde de onthulling van het gedicht.

Dank u Gwy en Agnes voor al hetgeen jullie voor Watou en de Westhoek hebben gedaan !!

Gwy en Agnes gingen ook hun buren groeten nu ze zelf niet meer in Watou wonen.

Het huis waar het echtpaar woonde in Watou.

Het is nu een vakantiewoning geworden met een wel heel toepasselijke naam.

 

Interview voor Focus-WTV.

Zicht op het mooie landschap vanuit de Kapelaanstraat.

Het Claussilhouet op het Watouplein.

De boom met spiegel.

Het Watouplein heet ook Hugo Claus-plein. Claus kwam talloze keren naar Watou.

Enkele voorbeelden:

  • Jullie organiseren of bezoeken een rommelmarkt, een tentoonstelling, ...
  • Jullie voeren een protestactie voor meer fietspaden in uw gemeente
  • Jullie bedrijf hield een opendeurdag
  • Jullie vereniging organiseert een groot evenement
  • Je grootmoeder wordt 100 jaar
  • Je huwt
  • Je ouders vieren hun huwelijksjubileum
  • Jullie krijgen een kindje of een tweeling
  • ...

Foto's en een korte begeleidende tekst kun je steeds doorsturen naar info@westhoek.be

Technische vereisten:

  • foto's: apart doorsturen in gif- of jpg-formaat (max. 400 pixels breed)
  • tekst : in je mailbericht of een Word-document

Foto's en teksten die niet voldoen aan deze voorwaarden zullen systematisch geweigerd worden.