Je was erbij > Overzicht

Archeologische opgravingen in het Karmelietenklooster te Ieper - 13/06/2005

(Seminariestraat - Paterstraat - Vismarkt)

Sinds begin april 2005 is in het Karmelietenklooster te Ieper een archeologische opgraving aan de gang. Aanleiding voor deze opgraving is de geplande renovatie van het klooster, waarbij een nieuwbouw wordt gepland in de voormalige kloostertuin. Deze nieuwbouw gaat gepaard met de aanleg van een ondergrondse parkeergarage, waarbij een deel van de bodem wordt vergraven. De kans dat hierbij archeologische sporen worden aangetroffen is aanzienlijk.
Daarom werd besloten om voorafgaand aan de werken het terrein archeologisch te onderzoeken. Zo'n opgraving heeft tot doel om alle aanwezige archeologische sporen in te tekenen en te fotograferen zodat ze niet ongedocumenteerd vernield worden. Na deze registratie kan de nieuwbouw gewoon verder gezet worden, zonder dat de bouwwerken enige hinder ondervinden van de archeologen. De opgraving loopt nog tot begin augustus.

Situering van de site

Het Karmelietenklooster is gelegen in het centrum van Ieper, op de hoek van de Paterstraat en de Seminariestraat, op een boogscheut van het belfort. Terwijl het belfort en de oude stedelijke kern zich op de hoge en droge rechteroever van de Ieperlee bevindt, bevindt de site zich op de linkeroever, in de alluviale vallei. Vandaag de dag is er van de Ieperlee niet veel meer te zien; wel is geweten dat de vismarkt, die vlak naast het terrein ligt, teruggaat op de overwelving van de Ieperlee.

Historische gegevens

De bewoning in de omgeving van het opgravingsareaal gaat zeker terug tot de late 12de-13de eeuw. Mogelijks betrof het eerder een ambachtelijke bewoning.
In de late Middeleeuwen kenden vele religieuze kloosterorden een sterke bloei. Na de godsdienst troebelen eind 16de eeuw zochten vele kloosters hun heil binnen de versterkte stad. Ook de bisschoppelijke aanwezigheid te Ieper was een reden te meer om zich in deze stad te vestigen.
De Paters van de ongeschoeide Karmelieten namen voor het eerst hun intrek binnen de stadsmuren in 1672 in een gehuurd refugium in de Bollingstraat die eigendom was van de prelaat van Zonnebeke. Reeds in 1676 verhuisden ze naar de Mondstraat (het huidige opgravingsterrein) door de aankoop van het daar gevestigde refugium van de abdij van Lo. De abdij van Lo bezat deze gronden al sinds 1537. Bij de aankomst van de Karmelieten troffen zij er 2 bouwvallige huizen aan, deze werden omgevormd tot klooster.

Na een brand in 1698 werd het complex heropgebouwd en uitgebreid tussen 1699-1714.
Het zuidelijk deel van de site bestaat uit het terrein waar het bisschoppelijke seminarie zich vestigde vanaf het laatste kwart van de 16de eeuw. Na de Franse overheersing en de afschaffing van het bisdom Ieper deed dit gebouw vanaf het begin van de 19de eeuw dienst als school.

In de Eerste Wereldoorlog werd het klooster samen met de gehele Ieperse binnenstad met de grond gelijk gemaakt. Hoewel de impact van de bombardementen op het bodemarchief eerder beperkt is, werden tijdens de opgravingen meerdere inslagkraters aangetroffen.
In de jaren '20 werd een nieuw klooster gebouwd op de oorspronkelijke locatie. Hoewel er heel wat gelijkenissen zijn tussen het nieuwe en het oude klooster, zijn er toch enkele opvallende verschillen; zo werd de kloosterkerk volledig anders georiënteerd.

Enkele eerste archeologische resultaten

In de zuidwestelijke sector van het opgravingsvlak werden heel wat muren aangetroffen die verband houden met de heropbouw in het begin van de 18de eeuw. Het zijn zware muren, waarvan deze van het hoofdgebouw voorzien zijn van steunberen.

De binnenzijde is afgewerkt met een pleisterlaagje en er konden 3 vloerniveaus onderscheiden worden. Opmerkelijk is dat zowel het hoofdgebouw als de zijvleugel gebouwd werden op een dicht stelsel van afvoerkanaaltjes.

Deze kanaaltjes lopen af richting het westen, dus weg van de Ieperlee.
Aan de noordzijde bevinden zich enkele muren en een bakstenen vloer die vermoedelijk hebben behoord tot de refugia van de abdij van Lo. (16de eeuw)

Uit de volle Middeleeuwen werden o.a. sporen teruggevonden van een oude gevlochten omheining, vroeger tuun genoemd. Het is een rij van kleine paalgaatjes waartussen zich een vlechtwerk van takken bevond en aldus een perceel tot stand kwam. Opvallend is dat in beide "tuintjes" een andere grond werd aangevoerd/opgehoogd, dit is goed zichtbaar aan de kleur en samenstelling van de bodem. Voorbeelden van zo een tuin vinden we bij de vele beelden en afbeeldingen van Onze-Lieve-Vrouw van Tuine.

Zij is nog steeds de beschermheilige van de stad Ieper.
In het oostelijk deel werd het terrein, wegens het afglooien richting Ieperlee, tijdens de 13de eeuw opgehoogd. Uit deze ophogingslagen komt heel wat botmateriaal en aardewerk te voorschijn.
In deze zone werden ook de oudste bebouw- en grondsporen aangesneden. Het betreft muren opgebouwd uit bakstenen van groot formaat die we mogen dateren in de 13de-14de eeuw.

Typisch voor Ieper zijn de vele militaire artefacten uit de Eerste Wereldoorlog. Naast de vele kogels, schoenen, drinkgerij enz. werden enkele bomkraters aangetroffen, waarvan de grootste een diameter heeft van ca. 6 meter.

De opgravingen konden plaatsvinden door de steun van bouwheer NV Investpro, het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE), de Afdeling Monumenten en Landschappen (Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap) en de stad Ieper.

Jan Huyghe
Projectarcheoloog
E-mail: jan_huyghe@skynet.be

Ook jouw informatie is hier welkom, zolang het maar betrekking heeft op (een aspect van) de Westhoek.

Enkele voorbeelden:

  • Jullie organiseren of bezoeken een rommelmarkt, een tentoonstelling, ...
  • Jullie voeren een protestactie voor meer fietspaden in uw gemeente
  • Jullie bedrijf hield een opendeurdag
  • Jullie vereniging organiseert een groot evenement
  • Je grootmoeder wordt 100 jaar
  • Je huwt
  • Je ouders vieren hun huwelijksjubileum
  • Julle krijgen een kindje of een tweeling
  • ...

Foto's en een korte begeleidende tekst kun je steeds doorsturen naar info@westhoek.be

Technische vereisten:

  • foto's: apart doorsturen in gif- of jpg-formaat (max. 400 pixels breed)
  • tekst : in je mailbericht of een Word-document