Je was erbij > Overzicht

Erfgoeddag: Kapelletjes - Poperinge - 17/04/2005

Allemaal kapelletjes

Hoe kon het ook anders. Het was ook zo aangekondigd, overal kapelletjes, allemaal kapelletjes. Hoeveel keren hebben we het niet gehoord. “Ik wist niet dat er zoveel kapelletjes waren in groot Poperinge.”

Er waren inderdaad 280 kapelletjes geïnventariseerd. Niemand dacht dat ze er allemaal waren. Het was trouwens onmogelijk ook al hadden we met een forse ploeg de straten afgedweild, per fiets , met de wagen en te voet. De volledige ploeg van Onzen Heertje was er enkele maanden zoet mee.
We hadden gekozen voor een prestigieuze aanpak. Ook de muur- en gevelkapelletjes werden in de invetaris opgenomen.

Prestentatie

Om het met een karig budget bol te werken hadden we gekozen om een waslijn presentatie uit te werken. De kapelletjes waren ingedeeld in de veldkapellen met dak of op voet. Ze werden op een indrukwekkende panelen-trap uitgehangen… De gehele zijbeuk van de Onze Lieve Vrouwekerk moest eraan geloven.
De muur en gevelkapellen kregen een dito bord en twee rijen tafels.

Vormen

Oorspronkelijk werden we door de stad beloofd uitgeprinte A3 bladen in kleur te krijgen. Een technische storing dwong ons het noodprogramma in te schakelen. Uiteindelijk kwamen er enkele geforceerde nachtelijke uren aan te pas. Ook Luc DEWULF printe nog 49 fotos uit op verplaatsing. De combinatie kleurenfoto, tekening Luc AMEEL en de laserprints deed het bij de veldkapellen goed.

Boeiend

Het gehele experiment was bijzonder boeiend. De interactie met de bezoekers was opbouwend. Publiekswerking noemt het in cultuurtermen. Het publiek was er als de kippen bij om na wat speuren de leemten aan te duiden. Een muurkapelletje dat er toch nog was een veldkapel die toch bleek te bestaan: dankbaar te noteren gegevens.

De schrale respons op de oproep om gegevens door te geven vooraf werd ruimschoots vergoed door de vier blz. correcties en aanvullingen. Bijzonder boeiend was het te zien met welke ijvere speurzin de bezoekers hun kapel, de kapel uit hun buurt, of de kapel waar ze eertijds wel eens halt hadden gehouden, trachtten te vinden.

Vijfhonderd

We waren ook fier met het aantal: kwaliteit en kwantiteit. De meeste bezoekers waren echt bekend met de materie of het was de locatie die hen ondersteunde of het was de specifieke devotie. We konden niet van ieder van de vijfhonderd bezoekers achterhalen of het de landelijke vurigheid was die we konden aflezen op bepaalde puntgevels die hen dreef: “die hier passeert, te peert of te voet, die zegt Maria een Wees Gegroet” of als het een bepaalde heemkunidge koorts was.
We hoorden wel architecturaal commentaar. Die gemetste kapelletjes haalden het niet op de ‘echte’ veldkapellen. Nog anderen prezen de kunstschilder Luc AMEEL.

Luc AMEEL

Luc was er als gast. We waren indertijd akkoord zijn kapellen illstratief te laten meespelen in de erfgoeddagformule. De erfgoedvereniging wou uitdrukkelijk geen verkoopsstand omdat de formule landelijk de bedoeling heeft een gratis erfgoeddag te zijn.

De samenstelling

Ook het verzamelen van de gegevens en het fotograferen van de kapelletjes zelf was een verrassende beleving. Het moment waarop je denkt nog een ontdekking te doen constateer je dat het een elektriciteitscabine is en de muurkappel waar je voor afstapte blijkt een alarmbox te zijn. In de verte lijken sommige brievenbussen op een kapelletje op voet… verrassend, zo kun je het noemen.

Cultuurgeschiedenis

Samenvattend kunnen we besluiten. We hopen door deze momentopname de grondstof te leveren voor die in de toekomst een uitvoeriger geheel ervan zou willen maken: een boek of een ‘kapelletjesbaan’.

Zoals ons gehele project van Onzen Heertje, erfgoedvereniging, het beoogt willen we focussen op een aspect van devotie dat ‘ingemetseld’ was in de volksaard en de beleving van de landbouwer met zijn kapel in de velden. Hij kon er schuilen voor de regen. Hij kon er zijn zorgen biddend neerleggen bij de Lieve Vrouwe, bij de H. Godelieve (Moenaardestraat-Kruisdreef) of het H. Treesje (Bergenstraat). De arbeider getuigde van zijn devotie of voor Onze Vrouwtje van Sint Jan (tientallen in Poperinge) of voor het H. Hart in een muurkapelletje of in de gevel van zijn huis. Een varkenshandelaar had een gevelkapelletje voor Antonius eremijt, Antonius met zijn varkentje (Reningelst)

We noteerden af en toe dat de kapel werd gebouwd om een genezing, iemand die terugkeerde van de oorlog, de kinderen die ze gezond hadden kunnen opbrengen….

Misschien hebben wel eens teveel gedacht dat de devotie overwegend magisch was. We merken dat de stenen en houten culturselementen vooral uit dankbaarheid werden geplaatst.

De meimaand en de paternoster bij de kapelletjes is als fenomeen natuurlijk meer verbonden met de H. Maagd. Lourdes is er schering en inslag. “O Maria die daar staat, gij zijt goed en ik ben kwaad” heeft als kultuurelement vaak te maken met een hardnekkig preconciliair element.
Zo zie je dat de neerslag van deze verzameling zeker ook stof biedt voor een cultuur historisch exposé.

Digitale map

Zo resulteert het geheel in een bestand van meer dan 700 fotos. De erfgoedvereniging is pluriform aan het verzamelen. De uitgeprinte fotos blijven een consulteerbaar bestand. De digitale dragers zijn een verrijking voor het depot.

Oudste kapelletje

We zullen zeker inde toekomst in onze kwartaalschriften uit deze materie putten. We verwijzen bv. naar de kapel uit de Sint Pieterstraat die als meest verwaarloosde kapel de revue passeerde en waar we van zouden kunnen denken dat het de oudste is., maar waar we – ere wie ere toekomt – al na de eerste publicatie voor opgebeld werden door Jacques.

BEELPREZ dat hij ze herbouwen zal, iets dichter bij de ingang van de hoeve.
We verwijzen tevens naar de totnogtoe oudste datum. De kapel van 1747 in de Palingstraat: Palingstraat, een wegkapelletje, een rechthoekig bakstenen gebouwtje onder zadeldak met opschrift: “Deze kapel is gesticht door Dme Amelie Debaene, wwe van Mt Lis Daneel, in ’t jaar 1747, ter ere van O.L.V. van zegepraal.”
Ook Onzen Heresboompje is wellicht niet zo oud. De oudste historische verwijzing is in een erfenisacte van 1829. Daar is uit af te af te leiden wat nu altijd wordt geschreven dat de kapel behoort aan drie stamfamilies.
De kapel in de Canadaweg staat er van 1802; Is dus een respectabele concurrent.
De kapel op Valkenberg is voorlopig niet getraceerd, maar is wellicht niet zo oud.

Verdwenen kapelletjes

De verdwenen kapelletjes zijn een hoofdstuk apart. In Reningelst zijn ze goed gevolgd door DELESTREZ en HOUWEN, en nu Lucien VANGHELUWE.
In Poperinge kunnen we veel afleiden uit de affiche van Onze Lieve Vrouwe van Sint Jan.
Ook het artikel van Meester GHEYSEN uit Haringe is een startplatform. Verder is er niet zoveel gepubliceerd over de Poperingse rijkdom aan dit erfgoed.
In de toekomst zullen we wellicht nog in de gelegenheid zijn om meer erover te achterhalen.
De trein is vertrokken.

Dank aan Henri Vandenberghe voor de info en foto's.

Ook jouw informatie is hier welkom, zolang het maar betrekking heeft op (een aspect van) de Westhoek.

Enkele voorbeelden:

  • Jullie organiseren of bezoeken een rommelmarkt, een tentoonstelling, ...
  • Jullie voeren een protestactie voor meer fietspaden in uw gemeente
  • Jullie bedrijf hield een opendeurdag
  • Jullie vereniging organiseert een groot evenement
  • Je grootmoeder wordt 100 jaar
  • Je huwt
  • Je ouders vieren hun huwelijksjubileum
  • Julle krijgen een kindje of een tweeling
  • ...

Foto's en een korte begeleidende tekst kun je steeds doorsturen naar info@westhoek.be

Technische vereisten:

  • foto's: apart doorsturen in gif- of jpg-formaat (max. 400 pixels breed)
  • tekst : in je mailbericht of een Word-document

Foto's en teksten die niet voldoen aan deze voorwaarden zullen systematisch geweigerd worden.